Prawo rodzinne w Holandii – rozwód, alimenty, opieka nad dziećmi i podział majątku
Mieszkasz w Holandii i potrzebujesz pomocy w prawie rodzinnym? Skontaktuj się z nami.
Wiele osób mieszkających w Holandii błędnie myśli, że nie może załatwić spraw rodzinnych w sądzie holenderskim – na szczęście nie jest to prawda. Sądy holenderskie, w przeciwieństwie do polskich, często działają dużo szybciej i konkretniej, a załatwienie spraw na miejscu oszczędza dodatkowe koszty podróży. Rozwód w Holandii, sprawy o opiekę nad dziećmi, alimenty czy podział majątku – to wszystko można załatwić w holenderskim sądzie, również z pomocą polskojęzycznego adwokata.
W Holandii istnieje też bardzo dobry system dofinansowania do pomocy prawnej (gesubsidieerde rechtsbijstand), co oznacza, że klienci z niższym dochodem nie muszą płacić za sprawę sami – państwo dofinansowuje dużą część kosztów adwokata, w zależności od dochodu.
Poniżej znajdziesz wytłumaczenie najczęstszych mitów i faktów dotyczących prawa rodzinnego w Holandii, sporządzonych na podstawie naszych rozmów z klientami i najczęściej słyszanych przez nas pytań i stwierdzeń. Uważaj na informacje podawane przez różne niewiarygodne źródła lub osoby (najczęściej księgowych), które nie do końca znają się na prawie rodzinnym w Holandii. Żaby zaoszczędzić Ci kosztów, nerwów i czasu, zapoznaj się z poniższymi informacjami. Na dole znajdziesz też formularz kontaktowy, przygotowany specjalnie pod sprawy dotyczące prawa rodzinnego.
Rozwód w Holandii – procedura i zasady
Jak wygląda rozwód w Holandii? Poniżej obalamy najczęstsze mity, z którymi spotykamy się w naszej praktyce.
- Jeśli braliśmy ślub w Polsce, to mogę rozwieść się tylko w polskim sądzie – MIT!
Również osoby, które brały ślub w Polsce, mogą bez problemu złożyć wniosek o rozwód w sądzie holenderskim. Jedynym warunkiem jest nieprzerwane mieszkanie na terytorium Holandii przez okres co najmniej jednego roku. Nie ma więc konieczności składania wniosku w sądzie w Polsce. Rozwód w Holandii jest uznawany w Polsce na mocy rozporządzenia Bruksela II bis.
- Mogę samemu złożyć wniosek o rozwód w sądzie holenderskim – MIT!
W Holandii adwokaci mają monopol na prowadzenie spraw sądowych w przypadku prawa rodzinnego. Nie ma więc żadnej możliwości złożenia wniosku samodzielnie bez pomocy adwokata – taki wniosek nie zostanie przez sąd rozpatrzony. Dotyczy to zarówno rozwodu za porozumieniem stron (gezamenlijk verzoek), jak i rozwodu jednostronnego (eenzijdig verzoek).
- Wniosek o rozwód może zostać złożony przez mediatora – MIT!
Mediator nie może złożyć wniosku o rozwód, chyba że jest też adwokatem. Jednak wtedy składa wniosek jako adwokat, a nie jako mediator. Mediacja w Holandii nie jest obowiązkowa – jest dobrowolnym wyborem małżonków w celu próby dojścia do porozumienia. Przedłużanie mediacji może być kosztowne, a finalnie i tak trzeba złożyć wniosek za pomocą adwokata. Dlatego ważne jest, żeby najpierw zasięgnąć porady prawnej przed rozpoczęciem jakichkolwiek czynności rozwodowych. Sąd sam często proponuje możliwość mediacji w czasie trwania sprawy.
- Kto złoży wniosek o rozwód, ten ponosi wszystkie koszty – MIT!
W Holandii każda strona ponosi swoje własne koszty rozwodu. Wysokość kosztów zależy od stawki adwokata, trudności sprawy, czasu jej trwania oraz dochodu (w przypadku niskiego dochodu możliwe jest dofinansowanie do pomocy prawnej). Koszty sądowe (griffierecht) pokrywają obie strony. W Holandii w sprawach rodzinnych nie praktykuje się wnoszenia o to, żeby druga strona pokryła nasze koszty sprawy.
- Mogę uczestniczyć w sprawie rozwodowej bez adwokata – MIT!
Zarówno złożenie wniosku o rozwód, jak i odpowiedź na złożony wniosek (verweerschrift) wymaga uczestnictwa adwokata. Bez adwokata nie możesz brać udziału w sprawie rozwodowej w Holandii.
- Rozwód w Holandii z orzekaniem o winie – MIT!
W Holandii nie ma orzekania o winie i nie ma potrzeby udowadniania stałego rozpadu pożycia małżeńskiego, tak jak to jest wymagane w Polsce. Jeśli jedna ze stron chce się rozwieść, to ten rozwód dostanie – nie można się temu sprzeciwić. Można natomiast złożyć odpowiedź na wnioski dotyczące np. majątku, mieszkania czy opieki nad dziećmi (verweerschrift), bądź za pomocą odpowiedzi wystosować swoje własne wnioski (zelfstandige verzoeken).
Opieka nad dziećmi w Holandii – plan rodzicielski i prawa rodzicielskie
Kwestie związane z opieką nad dziećmi w Holandii to jeden z najczęściej poruszanych tematów wśród polskich rodziców. Oto najważniejsze mity i fakty.
- W Holandii trzeba stworzyć plan rodzicielski przy rozwodzie – FAKT!
W Holandii wymagany jest plan rodzicielski (ouderschapsplan), który zawiera ustalenia odnośnie podziału opieki nad dziećmi i wielu innych codziennych spraw. Taki plan powinien zostać podpisany przez obojga rodziców i dołączony do wniosku o rozwód. Plan rodzicielski musi zawierać m.in. ustalenia dotyczące: podziału opieki i czasu spędzanego z każdym rodzicem, sposobu podejmowania ważnych decyzji, podziału kosztów utrzymania dziecka (alimenty na dziecko) oraz sposobu wymiany informacji o dziecku.
- Mogę wyjechać z dzieckiem do Polski bez zgody drugiego rodzica – MIT!
Jeśli drugi rodzic ma prawa rodzicielskie (ouderlijk gezag), to w razie wyprowadzki – niezależnie czy na terenie Holandii, czy za granicę – oboje rodziców musi wyrazić na to swoją zgodę. Nie można wyprowadzić się z dzieckiem bez zgody drugiego rodzica. Można natomiast sądownie wystąpić o wydanie takiej zgody (vervangende toestemming verhuizing), jeśli rodzic się na to nie zgadza. Sądy holenderskie bardzo pilnują wspólnej władzy rodzicielskiej i otrzymanie zgody na wyjazd z dzieckiem do Polski bez konkretnych argumentów może być bardzo trudne.
- Mogę łatwo odebrać prawa rodzicielskie mężowi / żonie w Holandii – MIT!
Holandia bardzo przestrzega wspólnej władzy rodzicielskiej (gezamenlijk ouderlijk gezag). Odebranie praw rodzicielskich to często długie lata procedur i udowadniania, że dziecko jest zagrożone lub znajduje się w sytuacji „klem” – czyli że dziecko jest uwięzione między rodzicami i cierpi na skutek ich konfliktu, a nie ma perspektyw na poprawę. Sąd musi uznać, że wspólna władza rodzicielska nie leży w interesie dziecka. Jest to jeden z najtrudniejszych wniosków do uzyskania w holenderskim prawie rodzinnym.
- Mogę założyć sprawę dotyczącą dziecka w sądzie holenderskim, nawet jeśli dziecko urodziło się w Polsce – FAKT!
Sąd holenderski ma jurysdykcję, czyli prawo wydania decyzji dotyczących dziecka, jeśli dziecko ma swoje stałe miejsce zamieszkania (gewone verblijfplaats) na terytorium Holandii. Miejsce urodzenia dziecka nie ma w tym przypadku znaczenia – liczy się wyłącznie aktualne centrum życiowe dziecka.
Podział majątku przy rozwodzie w Holandii
Podział majątku to jeden z kluczowych aspektów rozwodu w Holandii. Zasady różnią się w zależności od daty zawarcia małżeństwa i ewentualnej intercyzy.
- Cały majątek zawsze dzieli się po połowie przy rozwodzie – MIT!
Zasady podziału majątku zależą od tego, kiedy zawarto małżeństwo i czy sporządzono intercyzę (huwelijkse voorwaarden). Osoby, które wzięły ślub przed 1 stycznia 2018 roku bez intercyzy, są objęte pełną wspólnością majątkową (algehele gemeenschap van goederen) – co oznacza, że cały majątek, włącznie z tym sprzed małżeństwa, dzieli się po równo (50/50). Natomiast osoby, które wzięły ślub po 1 stycznia 2018 roku, podlegają tzw. ograniczonej wspólności majątkowej (beperkte gemeenschap van goederen). W tym przypadku majątek sprzed małżeństwa, spadki i darowizny pozostają własnością tego małżonka, który je otrzymał.
- Intercyza (huwelijkse voorwaarden) całkowicie chroni mój majątek – MIT!
Choć intercyza może znacznie ograniczyć zakres podziału majątku, nie oznacza to automatycznie, że każdy z małżonków odchodzi wyłącznie ze swoim majątkiem. W wielu intercyzach zawarte są klauzule rozliczeniowe (verrekenbeding), które wymagają okresowego lub końcowego rozliczenia przyrostów majątkowych. Dlatego ważne jest, aby adwokat dokładnie przeanalizował treść intercyzy przed podjęciem jakichkolwiek działań.
- Podział majątku następuje automatycznie po rozwodzie – MIT!
Podział majątku nie następuje automatycznie z chwilą orzeczenia rozwodu. Strony muszą same dojść do porozumienia co do podziału lub zwrócić się do sądu. Ważna informacja: datą końcową wspólności majątkowej jest dzień złożenia wniosku o rozwód – od tego momentu nowy majątek i nowe długi nie wchodzą już w skład wspólnej masy majątkowej.
- Emerytura nie podlega podziałowi przy rozwodzie w Holandii – MIT!
W Holandii obowiązuje ustawa o wyrównaniu praw emerytalnych przy rozwodzie (Wet verevening pensioenrechten bij scheiding). Emerytura zgromadzona w czasie trwania małżeństwa podlega podziałowi pomiędzy małżonków – każdy z byłych małżonków ma prawo do połowy emerytury drugiej strony. Aby skorzystać z tego prawa, należy w ciągu 2 lat od rozwodu powiadomić fundusz emerytalny.
Kwestie mieszkaniowe przy rozwodzie – kto zostaje w huurwoning?
Pytanie „kto zostanie w mieszkaniu po rozwodzie?” to jeden z najczęściej zadawanych pytań przez Polaków w Holandii. Dotyczy to szczególnie mieszkań wynajmowanych (huurwoning).
- Kto jest głównym najemcą, ten zawsze zostaje w mieszkaniu – MIT!
W Holandii małżonek osoby będącej głównym najemcą mieszkania jest automatycznie współnajemcą (medehuurder) z mocy prawa. Oznacza to, że oboje małżonków ma równe prawo do mieszkania, niezależnie od tego, czyje nazwisko widnieje na umowie najmu. W przypadku rozwodu obie strony muszą wspólnie ustalić, kto zostanie w mieszkaniu. Jeśli nie mogą dojść do porozumienia, o przyznaniu prawa do najmu decyduje sąd.
- Można wystąpić do sądu o przyznanie prawa do wynajmu mieszkania podczas rozwodu – FAKT!
Podczas rozwodu można wystąpić do sądu o przyznanie prawa do najmu mieszkania (huurrecht). Sąd na podstawie art. 7:266 ust. 5 holenderskiego Kodeksu Cywilnego może określić, który z małżonków będzie najemcą. Prawo najmu jest zazwyczaj przyznawane rodzicowi, który zostaje z dziećmi, ponieważ sąd w pierwszej kolejności bierze pod uwagę interes i stabilność małoletnich dzieci. Wynajmujący (verhuurder) musi zaakceptować tę decyzję sądu.
- Po opuszczeniu mieszkania w trakcie rozwodu tracę do niego wszelkie prawa – MIT!
Jeśli opuszczasz mieszkanie w trakcie trwania procedury rozwodowej, nie tracisz automatycznie statusu współnajemcy (medehuurder). Dopóki rozwód nie jest prawomocny i nie zapadła decyzja sądu, obie strony zachowują swoje prawa. Pamiętaj jednak, że małżonek, który się wyprowadził, nadal odpowiada za czynsz. Warto jak najszybciej uregulować tę kwestię albo w drodze porozumienia, albo za pośrednictwem sądu.
Tymczasowe rozstrzygnięcia (voorlopige voorzieningen) – procedura na czas rozwodu
Rozwód w Holandii może trwać wiele miesięcy. Co zrobić, gdy pilne sprawy nie mogą czekać? Odpowiedzią jest procedura voorlopige voorzieningen.
- Na czas trwania rozwodu w Holandii nie można nic uregulować – MIT!
W Holandii istnieje procedura tzw. voorlopige voorzieningen, czyli tymczasowych rozstrzygnięć sądowych na czas trwania rozwodu. Są one przeznaczone do sytuacji, które nie mogą czekać na zakończenie całego postępowania rozwodowego – np. kwestia mieszkania, alimentacji czy opieki nad dziećmi. Wniosek może złożyć wyłącznie adwokat. Sąd wyznacza rozprawę zazwyczaj w ciągu 3–4 tygodni, a decyzja zapada kilka tygodni po rozprawie.
- Voorlopige voorzieningen można złożyć tylko po złożeniu wniosku o rozwód – MIT!
Wniosek o tymczasowe rozstrzygnięcia można złożyć nawet przed formalnym rozpoczęciem procedury rozwodowej. Jest jednak ważny warunek: wniosek rozwodowy musi zostać złożony w ciągu 4 tygodni od wydania decyzji o tymczasowym rozstrzygnięciu. Jeśli ten termin nie zostanie dotrzymany, tymczasowe rozstrzygnięcie traci moc.
- Sąd może tymczasowo zdecydować o alimentach, mieszkaniu i dzieciach – FAKT!
W ramach voorlopige voorzieningen sąd może podjąć tymczasowe decyzje w kluczowych kwestiach: komu zostanie przyznane wyłączne prawo do korzystania z mieszkania (echtelijke woning), przy którym z rodziców będą tymczasowo mieszkać dzieci, jaka będzie wysokość tymczasowej alimentacji na dzieci i na partnera, oraz kto może korzystać z wspólnych rzeczy. Te decyzje obowiązują do czasu wydania prawomocnego wyroku rozwodowego. Ważne: od decyzji o voorlopige voorzieningen nie przysługuje apelacja, można natomiast wnioskować o zmianę tymczasowych rozstrzygnięć, jeśli okoliczności istotnie się zmieniły.
Alimenty w Holandii – alimenty na partnera i alimenty na dzieci
Ile wynoszą alimenty w Holandii? Jak długo trzeba je płacić? Poniżej odpowiadamy na najczęstsze pytania dotyczące alimentacji.
- Alimenty na byłego partnera (partneralimentatie) trzeba płacić do końca życia – MIT!
Od 1 stycznia 2020 roku obowiązuje nowa ustawa o alimentach na partnera (Wet herziening partneralimentatie). Główna zasada: alimenty na byłego małżonka trwają maksymalnie 5 lat lub przez połowę czasu trwania małżeństwa (w zależności od tego, co jest krótsze). Przykład: jeśli małżeństwo trwało 8 lat, alimenty na partnera wynoszą maksymalnie 4 lata. Wyjątki: jeśli są dzieci poniżej 12 lat – alimenty trwają do ukończenia przez najmłodsze dziecko 12 lat. Przy małżeństwach trwających dłużej niż 15 lat obowiązują dodatkowe wyjątki.
- Alimenty na dzieci (kinderalimentatie) płaci się tylko do 18. roku życia – MIT!
Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci w Holandii trwa do ukończenia przez dziecko 21. roku życia. Do 18. roku życia alimenty są płacone na rzecz rodzica sprawującego codzienną opiekę. Po osiągnięciu pełnoletności rodzice są nadal zobowiązani do pokrywania kosztów utrzymania i nauki dziecka. Wysokość alimentacji ustalana jest na podstawie wytycznych Trema.
- Wysokość alimentów jest stała i niezmienna – MIT!
Co roku, 1 stycznia, następuje ustawowa waloryzacja (indexering) alimentów w Holandii. Oznacza to automatyczną podwyżkę kwoty alimentacji o określony procent, ustalany co roku przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Ponadto każda ze stron może wystąpić do sądu o zmianę wysokości alimentów, jeśli okoliczności istotnie się zmieniły – np. utrata pracy, zmiana dochodów lub zmiana sytuacji rodzinnej.
Dofinansowanie do pomocy prawnej w Holandii – adwokat pro deo
Nie stąć Cię na adwokata? W Holandii możesz uzyskać dofinansowanie do pomocy prawnej. Sprawdź, jak działa system toevoeging.
- Pomoc prawna w Holandii jest za droga dla osób z niskim dochodem – MIT!
W Holandii istnieje system dofinansowania pomocy prawnej (gesubsidieerde rechtsbijstand), potocznie nazywany systemem pro deo. Osoby o niskim dochodzie mogą uzyskać dofinansowanie kosztów adwokata od państwa. Adwokat składa wniosek o dofinansowanie (toevoeging) do Rady ds. Pomocy Prawnej (Raad voor Rechtsbijstand). Klient płaci jedynie własny wkład (eigen bijdrage), którego wysokość zależy od dochodów. W 2026 roku progi dochodowe wynoszą ok. 35.400 euro dla osób samotnych i ok. 50.000 euro dla par.
- System dofinansowania bierze pod uwagę mój obecny dochód – MIT!
Rada ds. Pomocy Prawnej opiera się na danych podatkowych sprzed dwóch lat (tzw. peiljaar). Jeśli Twoja sytuacja finansowa uległa znaczącej zmianie – np. w wyniku rozwodu, utraty pracy lub innego zdarzenia – można złożyć wniosek o przeniesienie roku odniesienia (peiljaarverlegging). Dzięki temu ocena będzie oparta na aktualnej sytuacji finansowej. Wniosek musi być złożony w ciągu 6 tygodni od otrzymania decyzji.
Potrzebujesz pomocy w prawie rodzinnym w Holandii? Skontaktuj się z nami!
Jeśli masz pytania dotyczące rozwodu w Holandii, alimentów, opieki nad dziećmi, podziału majątku lub jakiejkolwiek innej kwestii związanej z holenderskim prawem rodzinnym – skontaktuj się z nami. Oferujemy profesjonalną pomoc prawną w języku polskim. Pomagamy Polakom mieszkającym w Holandii w załatwianiu spraw rodzinnych szybko, rzetelnie i bez zbędnego stresu.
Poniżej znajdziesz formularz kontaktowy, przygotowany specjalnie pod sprawy dotyczące prawa rodzinnego, tak abyś od razu mógł przekazać nam wszystkie niezbędne informacje. Pierwsza konsultacja jest bezpłatna.